اشتباهات دارویی والدین در درمان بیش فعالی کودک (ADHD) که میتواند نتیجه درمان را خراب کند
اختلال بیشفعالی/نقص توجه (ADHD) یکی از شایعترین اختلالات رشدی ـ عصبی در کودکان است. کودک مبتلا ممکن است بیقراری شدید، ناتوانی در تمرکز، رفتارهای تکانشی و مشکلات تحصیلی و اجتماعی داشته باشد.
درمان این اختلال معمولاً ترکیبی از دارودرمانی، آموزش والدین، رفتاردرمانی و اصلاح سبک زندگی است.
اما یک واقعیت مهم وجود دارد:
بخش زیادی از شکستهای درمانی نه به خاطر خود دارو، بلکه به خاطر اشتباهات والدین در مصرف دارو رخ میدهد.
در این مقاله، مهمترین خطاهایی را بررسی میکنیم که میتوانند روند درمان کودک را مختل کنند.
چرا دارودرمانی در ADHD اهمیت دارد؟
داروهای ADHD با تنظیم انتقالدهندههای عصبی مغز مثل دوپامین و نوراپینفرین کار میکنند. این مواد نقش مهمی در تمرکز، کنترل رفتار و برنامهریزی ذهنی دارند.
وقتی دارو درست و تحت نظر پزشک مصرف شود، میتواند:
-
تمرکز کودک را بالا ببرد
-
رفتارهای تکانشی را کاهش دهد
-
عملکرد تحصیلی را بهبود دهد
-
اعتمادبهنفس کودک را افزایش دهد
-
روابط اجتماعی را بهتر کند
اما اگر دارو نادرست مصرف شود، نهتنها کمک نمیکند، بلکه ممکن است عوارض ایجاد کند یا باعث ناامیدی والدین از درمان شود.
اشتباه اول: قطع ناگهانی دارو بدون مشورت پزشک
بعضی والدین وقتی حال کودک بهتر میشود، فکر میکنند دیگر نیازی به دارو نیست و آن را ناگهان قطع میکنند.
این کار اشتباه بزرگی است.
قطع ناگهانی میتواند باعث:
-
بازگشت شدید علائم
-
بیثباتی خلقی
-
تحریکپذیری
-
افت عملکرد در مدرسه
شود.
درمان ADHD معمولاً بلندمدت است و هر تغییری باید تدریجی و زیر نظر پزشک انجام شود.
اشتباه دوم: تغییر خودسرانه دوز دارو
کمکردن یا زیادکردن دوز بدون تجویز پزشک یکی از رایجترین خطاهاست.
برخی والدین:
-
برای کاهش عوارض، دوز را کم میکنند
-
برای اثر سریعتر، دوز را بالا میبرند
هر دو خطرناک است.
دوز دارو دقیقاً بر اساس سن، وزن، شدت علائم و پاسخ بدن کودک تعیین میشود. تغییر خودسرانه میتواند باعث:
-
بیاثرشدن درمان
-
افزایش عوارض
-
بیقراری یا خوابآلودگی شدید
شود.
اشتباه سوم: توقع معجزه فوری از دارو
دارو قرار نیست شخصیت کودک را عوض کند.
دارو فقط به مغز کمک میکند بهتر تمرکز کند.
اگر والدین انتظار داشته باشند:
-
کودک ناگهان کاملاً آرام شود
-
نمرات مدرسه فوراً عالی شود
-
هیچ رفتار اشتباهی نداشته باشد
ناامید خواهند شد.
درمان ADHD نیاز به زمان، صبر و همکاری خانواده دارد.
اشتباه چهارم: بینظمی در زمان مصرف دارو
بعضی روزها دادن دارو و بعضی روزها فراموشکردن آن، نتیجه درمان را خراب میکند.
داروهای ADHD باید:
-
در ساعت مشخص
-
بهصورت منظم
-
طبق برنامه پزشک
مصرف شوند.
بینظمی باعث نوسان اثر دارو و سردرگمی سیستم عصبی کودک میشود.
اشتباه پنجم: مقایسه کودک با دیگران
«داروی بچه فلانی بهتر جواب داده»
«برای پسرخالهاش عارضه نداشت»
هر کودک متفاوت است.
مقایسه درمانها باعث تصمیمهای غلط میشود.
پاسخ به دارو کاملاً فردی است و چیزی که برای یک کودک عالی است، ممکن است برای دیگری مناسب نباشد.
اشتباه ششم: ترس افراطی از دارو
بعضی والدین به خاطر شنیدن حرفهای غیرعلمی از دارو میترسند.
مثلاً باورهای غلط مثل:
-
دارو اعتیاد میآورد
-
رشد کودک را متوقف میکند
-
شخصیت را تغییر میدهد
درحالیکه داروهای تجویزی ADHD تحت نظارت پزشک ایمن هستند.
ترس بیدلیل ممکن است کودک را از درمان مؤثر محروم کند.
اشتباه هفتم: نادیده گرفتن عوارض جانبی
برعکس مورد قبلی، بعضی والدین عوارض را جدی نمیگیرند.
عوارض احتمالی میتواند شامل:
-
کاهش اشتها
-
مشکل خواب
-
سردرد
-
دلدرد
باشد.
اکثر اینها قابل مدیریت است، اما باید به پزشک گزارش شود.
اشتباه هشتم: دادن دارو برای کنترل رفتار، نه درمان
هدف دارو «ساکتکردن» کودک نیست.
اگر دارو فقط برای:
-
آرام نگهداشتن کودک
-
جلوگیری از شیطنت
-
راحتی والدین
استفاده شود، درمان در مسیر اشتباه است.
هدف واقعی کمک به عملکرد بهتر کودک است.
اشتباه نهم: مصرف همزمان داروهای دیگر بدون اطلاع پزشک
برخی داروها و حتی مکملها میتوانند با داروهای ADHD تداخل داشته باشند.
مثلاً:
-
داروهای سرماخوردگی خاص
-
برخی شربتهای گیاهی
-
مکملهای محرک
همیشه پزشک را در جریان بگذارید.
اشتباه دهم: نداشتن رویکرد ترکیبی درمان
دارو بهتنهایی کافی نیست.
کودک ADHD به اینها هم نیاز دارد:
-
برنامه خواب منظم
-
رژیم غذایی سالم
-
محدودیت زمان صفحهنمایش
-
آموزش مهارتهای رفتاری
-
همکاری مدرسه
دارو فقط بخشی از درمان است.
نقش والدین در موفقیت درمان
والدین ستون اصلی درمان هستند.
مواردی که کمک میکند:
-
پیگیری منظم با پزشک
-
یادداشت تغییرات رفتاری
-
حمایت عاطفی از کودک
-
ایجاد ساختار روزانه منظم
-
تشویق بهجای تنبیه مداوم
کودک ADHD بیش از هرچیز به درک و حمایت نیاز دارد.
چه زمانی باید با پزشک مشورت کرد؟
اگر این موارد را دیدید:
-
عوارض شدید
-
بدترشدن علائم
-
افت تحصیلی ناگهانی
-
تغییرات خلقی غیرعادی
حتماً مراجعه کنید.
جمعبندی
دارودرمانی ADHD وقتی درست انجام شود، میتواند زندگی کودک را متحول کند.
اما اشتباهات دارویی والدین یکی از دلایل اصلی شکست درمان است.
آگاهی، صبر و همکاری با پزشک، کلید موفقیت است.
هدف درمان این نیست که کودک را تغییر دهیم؛
هدف این است که به او کمک کنیم بهترین نسخه از خودش باشد.
